Mijn pagina's

vrijdag 27 januari 2006

Noord-Tolima

Van schrijven komt steeds maar niks. Geen tijd of er schiet iets tussen, en als we al het internet op kunnen is de verbinding zo traag dat je er wanhopig van wordt. Maar we vermaken ons.

Afgelopen zaterdag een tocht gemaakt door het noorden van het departement Tolima. Naar Venadillo, waar je op de markt avena, een soort vloeibare havermoutpap, moet drinken, door een rietje, dat is verplicht. Langs de weg in het dorp zagen we een geit die net een jong geworpen had, het beestje zakte steeds zijn broze pootjes en de navelstreng hing nog uit de staart van de moeder.


In een ander dorp, Albarado, liep een meisje van zeventien, ze leek niet ouder dan veertien, met haar pasgeboren baby te leuren. Het was haar derde al en er was geen eten om nog weer een mond extra te vullen. Ze kwam uit een doodarm gezin van tien kinderen en woonde nog thuis. Een onderwijzeres uit het dorp, die haar in de klas had gehad, zei dat ze haar al na de geboorte van haar eerste kind had aangeraden zich (gratis) te laten steriliseren, maar dat wilde ze niet omdat ze dan frigide zou worden, zo wil het Colombiaanse volksgeloof.

In Honda, de tweede stad van Tolima, daalden we af naar de oevers van de rivier de Magdalena, de grootste van Colombia. Tot hier, bijna duizend kilometer landinwaarts, kwamen in de koloniale tijd de zeeschepen (lees Liefde in tijden van cholera van Gabriel García Márquez), maar nu is het een ondiepe, zij het kolkende, bruingele stroom. In de stad wemelt het aan de rotsige rivieroevers van de mensen die tot aan hun middel in het water hun werpnetten uitgooien. Er zit veel smakelijke vis in de rivier (bagre, bocachico, nicuro) en veel armen grijpen hun kans om een paar pesos te verdienen met de verkoop van vis aan de talloze restaurants in de buurt, of direct aan de toeristen. Op veel plaatsen tussen de rotsen zijn zeildoeken gespannen die een dak bieden boven het hoofd van soms complete gezinnen die daar permanent wonen.


We brachten ook een bezoek aan het voormalige Armero, ooit de tweede grootste stad van Tolima, die in 1985 onder een modderstroom werd begraven. Ik herinner me nog heel goed de beelden van Omayra Sánchez, een elf- twaalfjarig meisje dat tot boven haar middel in de modder begraven stond, gadegeslagen, via tientallen camera's, door vrijwel de hele wereld. Meedogenloos zoemden ze in op de wallen onder haar ogen, haar handen die door god weet wat voor oorzaak al op die van een oude vrouw begonnen te lijken. Water, water! riep ze. Ik heb zo'n dorst! Drie dagen hield ze uit, overdag in de hitte, 's nachts verlicht door felle schijnwerpers, hoofdzakelijk voor de camera's die de sensatiezucht van miljoenen tv-kijkers voedden. Toen stierf ze, ze was niet te redden en ik begrijp nog steeds niet goed waarom. Ze zat beklemd, zeggen ze, maar waarom ze dan niet uitgegraven kon worden is me een raadsel. Er werden speciale machines helemaal uit de Verenigde Staten aangevlogen. Tevergeefs. Nu ik foto's van haar terugzie herinner ik me weer die grote ogen die door je ziel snerpten: een mengeling van berusting en verwijt omdat ze bekeken werd door mensen die niets voor haar konden doen.


Nu is de plek waar ze vastzat en stierf een bedevaartsoord. Ze is een heilige geworden aan wie de mensen gunsten komen vragen. Er staat een gedenkteken plus een soort altaar waar votieven worden achtergelaten, teksten in tegelglazuur gebakken. "Dank je Omayra, voor het wonder dat je voor ons verricht hebt." Het is zuur, drie dagen van onstelbaar lijden terwijl iedereen toekeek, en nu ze er eindelijk van verlost is, kunnen de mensen haar nog niet met rust laten. Nu moet ze nog aan de lopende band wonderen verrichten.


Het drama van Armero is nog in andere opzichten navrant. Op het moment dat de inwoners de donderende modderstroom hoorden en zagen aankomen, vluchtten ze hun huizen uit en probeerden uit alle macht weg te komen. Degenen die een auto hadden gingen er als razenden vandoor, zonder aanziens des persoons, de menigte die te voet ging werd te pletter gereden, mannen, vrouwen, kinderen. Het was een gebrul, een gejammer en geschreeuw waar de hemel van denderde, aldus getuigen die het, nog met de schrik in de ogen, kunnen navertellen. Mensen die op het laatste nippertje nog hun kostbaarheden probeerden te redden werden veelal in hun huizen door de modder bevroren. In vluchthouding, als standbeelden, werden ze later tijdens opgravingen gevonden: met het juwelen- of geldkistje onder de arm, net zoals sommigen in Pompeji. Er kwamen naar schatting 30.000 mensen om. Van de stad rest vrijwel niets meer. Hier en daar een bovenverdieping van een huis, langs de doorgaande weg de derde verdieping van een ziekenhuis.

maandag 23 januari 2006

Hoe ik mijn verjaardag vierde

In Cartagena was ik jarig en dat vierden we met een diner (Olga, haar broer Cesar en zijn vrouw, en ik) in de openlucht, compleet met een serenade van een rondtrekkende zanger met een triplex gitaar en een hese stem. Maar hij deed ontzettend zijn best.


Een week later deden we het dunnetjes, of liever gezegd dikjes, over in ons appartement. Er was eten, drank, er waren hoedjes, balonnen en slingers, en bijkans de hele familie, in totaal 30 mensen, kwam opdraven.


Iedereen had een act of een spelletje verzonnen. De kinderen tekenden en de volwassenen moesten raden wie.


Olga's vader, don Tito, droeg twee gedichten voor die hij als vijftienjarige jongen van buiten had geleerd toen hij eenzaam en alleen in the middle of nowhere een boerderij moest runnen.


Olga en haar broer Cesar deden (op mijn verzoek) een act met een liedje over Pinocchio (let op de neuzen!) die ze nog samen op de kleuterschool hadden ingestudeerd.


Er was een dansact (dolkomisch, om je te bescheuren, maar dat is op de foto moeilijk te zien).


Er waren spannende wedstrijden met daverende prijzen...


En natuurlijk waren er cadeautjes voor de jarige... Onder andere een fraaie editie met leeslint van Don Quijote de la Mancha, waar het jongetje heel blij mee was.


Ik vier mijn verjaardag niet zo vaak, en als ik het doe, met een handvolo vrienden, dus dit was voor mij een heel nieuwe ervaring, ik wist af en toe niet goed waar ik kijken moest - al die mensen, al die taart, die hoedjes, die toeters, die slingers, en dan allemaal nog voor me zingen ook. Dank, dank. Muchas gracias a todos.

woensdag 11 januari 2006

La Costa

Een reis van negen dagen naar La Costa, zoals de Atlantische kust van Colombia genoemd wordt. We verbleven eerst in Santa Marta, van waaruit we het natuurgebied Tayrona bezochten, en daarna in Cartagena, de oudste en best bewaarde koloniale stad van Zuid-Amerika. De reis was een vermoeiende aangelegenheid, bijna duizend kilometer over hobbelige tweebaanswegen vol onverwachte kraterkuilen, en met temperaturen die stegen naarmate we de zeespiegel naderden. Ik heb in Colombia al heel wat dingen voor het eerst in mijn leven gezien en gedaan, en een daarvan is tol betalen voor een tweebaansweg die vol kuilen en gaten zit. Onderweg bezochten we Aracataca, de geboorteplaats van Gabriel García Márquez, waar een reconstructie van zijn geboortehuis te bezichtigen is. De reconstructie verschilt aan de buitenkant nogal met het origineel, waarvan ooit een tekening gemaakt is toen het nog overeind stond (zie hieronder).



Colombia is, uiteraard, heel anders dan West-Europa, maar ook weer niet zóó anders - wat ik tot vóór deze reis gezien had leek in veel opzichten op het Portugal van de jaren 1970 en '80. Maar aan de Atlantische kust verandert de wereld, daar zijn de verschillen met het binnenland, en ook intern, enorm groot. Een belangrijk visueel verschil is in de eerste plaats dat de bevolking, in tegenstelling tot het binnenland, grotendeels negroïde is. Maar ook sociaal-economisch zijn de verschillen groot. In Cartagena, bijvoorbeeld, reis je binnen pakweg een kilometer van een luxueus toeristisch centrum naar puur Afrika - je waant je in Sierra Leone of Ghana. Het wemelt er van de (brom)fietstaxi's (ook in Aracataca, overigens - zie hieronder) en van de jongetjes die van alles te koop aanbieden, onder andere koffie (tinto) voor minder dan een eurocent per kopje.


Santa Marta is een moderne badplaats met veel torenflats, mooie witte stranden en met palmen omzoomde boulevards langs de kust. De sfeer is ouderwets, zoals in vooroorlogse zwartwitfilms. Er zijn stalletjes waar je tot diep in de nacht allerlei lekkernijen kunt kopen, venters en muzikanten die voor een habbekrats een serenade brengen. Aan het eind van de dag heb je kramp in je mond van het glimlachend "nee, dank je" zeggen, dat is wel het nadeel. De avonden zijn lang (vanaf ongeveer zes uur is het donker) en zwoel, met veel hondengeblaf in de verte, iets wat ik me nog uit mijn jeugd op het platteland herinner. Wij moeten naar het buitenland om nog tastbare weemoed te kunnen ervaren. Op de foto hieronder politieagenten die in Santa Marta de standboulevard bewaken en die mij aan (Britse?) koloniale tijden herinnerden.


Cartagena (voluit Cartagena de Indias, maar dat is de Spaans-koloniale naam) is een prachtige 16e-17e eeuwse stad met een intacte ommuring en huizen, kerken en kloosters die allemaal nog uit de hoogtijdagen van de koloniale macht stammen. Er zijn prachtige en interessante dingen te bezichtigen, maar het mooiste is om een hele dag en een hele avond door de stad te slenteren (geen koets nemen, dat is geldverspilling). Mensen die Spanje en Portugal kennen zullen wellicht de blik algauw op blasé zetten, want er zijn op het Iberisch schiereiland honderden steden en stadjes die net zo mooi of mooier zijn. Maar wie (Europees) blasé is moet niet naar Zuid-Amerika gaan. Wat ik heel erg leuk vond in Cartagena was dat de Spaans-tradionele tralies voor de ramen van de huizen (rejas) van hout zijn. (Zie foto.)


Ik luister in Nederland nooit naar de radio, behalve af en toe in de auto naar Radio 4. Dat heeft het nadeel dat ik niet (meer) op de hoogte ben van de hits en dus geen auditieve clues heb voor bepaalde tijden en gebeurtenissen, zoals vroeger. Ik ben me hier pas van dat gemis bewust geworden, omdat ik gedwongen word voorturend naar de radio te luisteren, die altijd en overal aanstaat, en dus steeds op de hoogte ben van de lokale hits. Deze anderhalve maand in Colombia (en de reis naar de kust) zal daarom voor mij altijd verbonden blijven met de hit Sin perdón, een zogenaamde vallenato (Uno quiere pa' que lo quieran), net zoals mijn reis van vorig jaar altijd in de herinnering zal worden teruggeroepen door de hit Camisa negra van Juanes (Tengo la camisa negra porque negra tengo el alma).


In Santa Marta logeerden we in het huis van een familielid waar (nog) geen water en geen elektriciteit was. Oef, zonder elektriciteit leven gaat wel, maar zonder water... Wat een stank en wat een gedoe als je nodig moet. Toch zijn we erin geslaagd elke dag, met behulp van emmers en pannetjes, te douchen en twee keer per dag onze tanden te poetsen. Onze moeders kunnen trots op ons zijn. Alles went, zullen we maar zeggen. In Cartagena logeerden we in een goedkoop hotel waar de hele dag en vrijwel de hele nacht de tv's op de kamers, tegen elkaar opbiedend, vallenatos stonden uit te braken (aan de hele Atlantische kust hoor je geen andere muziek). De juffrouw van de receptie sliep op de grond in de gang, zoals ik op een nacht ontdekte toen ik bij de kamer van onze reisgenoten aanklopte. "Goedemorgen", sprak ze opgewekt. Het was halfvier.


Aan de kust heeft Olga een darminfectie opgelopen waarvan ze nog herstellende is. Arme ziel. Voorlopig ben ik ziekenverzorger.