Afgelopen zaterdag een tocht gemaakt door het noorden van het departement Tolima. Naar Venadillo, waar je op de markt avena, een soort vloeibare havermoutpap, moet drinken, door een rietje, dat is verplicht. Langs de weg in het dorp zagen we een geit die net een jong geworpen had, het beestje zakte steeds zijn broze pootjes en de navelstreng hing nog uit de staart van de moeder.

In een ander dorp, Albarado, liep een meisje van zeventien, ze leek niet ouder dan veertien, met haar pasgeboren baby te leuren. Het was haar derde al en er was geen eten om nog weer een mond extra te vullen. Ze kwam uit een doodarm gezin van tien kinderen en woonde nog thuis. Een onderwijzeres uit het dorp, die haar in de klas had gehad, zei dat ze haar al na de geboorte van haar eerste kind had aangeraden zich (gratis) te laten steriliseren, maar dat wilde ze niet omdat ze dan frigide zou worden, zo wil het Colombiaanse volksgeloof.
In Honda, de tweede stad van Tolima, daalden we af naar de oevers van de rivier de Magdalena, de grootste van Colombia. Tot hier, bijna duizend kilometer landinwaarts, kwamen in de koloniale tijd de zeeschepen (lees Liefde in tijden van cholera van Gabriel García Márquez), maar nu is het een ondiepe, zij het kolkende, bruingele stroom. In de stad wemelt het aan de rotsige rivieroevers van de mensen die tot aan hun middel in het water hun werpnetten uitgooien. Er zit veel smakelijke vis in de rivier (bagre, bocachico, nicuro) en veel armen grijpen hun kans om een paar pesos te verdienen met de verkoop van vis aan de talloze restaurants in de buurt, of direct aan de toeristen. Op veel plaatsen tussen de rotsen zijn zeildoeken gespannen die een dak bieden boven het hoofd van soms complete gezinnen die daar permanent wonen.

We brachten ook een bezoek aan het voormalige Armero, ooit de tweede grootste stad van Tolima, die in 1985 onder een modderstroom werd begraven. Ik herinner me nog heel goed de beelden van Omayra Sánchez, een elf- twaalfjarig meisje dat tot boven haar middel in de modder begraven stond, gadegeslagen, via tientallen camera's, door vrijwel de hele wereld. Meedogenloos zoemden ze in op de wallen onder haar ogen, haar handen die door god weet wat voor oorzaak al op die van een oude vrouw begonnen te lijken. Water, water! riep ze. Ik heb zo'n dorst! Drie dagen hield ze uit, overdag in de hitte, 's nachts verlicht door felle schijnwerpers, hoofdzakelijk voor de camera's die de sensatiezucht van miljoenen tv-kijkers voedden. Toen stierf ze, ze was niet te redden en ik begrijp nog steeds niet goed waarom. Ze zat beklemd, zeggen ze, maar waarom ze dan niet uitgegraven kon worden is me een raadsel. Er werden speciale machines helemaal uit de Verenigde Staten aangevlogen. Tevergeefs. Nu ik foto's van haar terugzie herinner ik me weer die grote ogen die door je ziel snerpten: een mengeling van berusting en verwijt omdat ze bekeken werd door mensen die niets voor haar konden doen.

Nu is de plek waar ze vastzat en stierf een bedevaartsoord. Ze is een heilige geworden aan wie de mensen gunsten komen vragen. Er staat een gedenkteken plus een soort altaar waar votieven worden achtergelaten, teksten in tegelglazuur gebakken. "Dank je Omayra, voor het wonder dat je voor ons verricht hebt." Het is zuur, drie dagen van onstelbaar lijden terwijl iedereen toekeek, en nu ze er eindelijk van verlost is, kunnen de mensen haar nog niet met rust laten. Nu moet ze nog aan de lopende band wonderen verrichten.

Het drama van Armero is nog in andere opzichten navrant. Op het moment dat de inwoners de donderende modderstroom hoorden en zagen aankomen, vluchtten ze hun huizen uit en probeerden uit alle macht weg te komen. Degenen die een auto hadden gingen er als razenden vandoor, zonder aanziens des persoons, de menigte die te voet ging werd te pletter gereden, mannen, vrouwen, kinderen. Het was een gebrul, een gejammer en geschreeuw waar de hemel van denderde, aldus getuigen die het, nog met de schrik in de ogen, kunnen navertellen. Mensen die op het laatste nippertje nog hun kostbaarheden probeerden te redden werden veelal in hun huizen door de modder bevroren. In vluchthouding, als standbeelden, werden ze later tijdens opgravingen gevonden: met het juwelen- of geldkistje onder de arm, net zoals sommigen in Pompeji. Er kwamen naar schatting 30.000 mensen om. Van de stad rest vrijwel niets meer. Hier en daar een bovenverdieping van een huis, langs de doorgaande weg de derde verdieping van een ziekenhuis.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten